Andrzejki z dzieckiem bez wróżenia: kim był św. Andrzej i 10 zabaw na wieczór

Klucz z dużym uchem, miska zimnej wody, świeczka i latarka. Tyle potrzeba do najbardziej znanej andrzejkowej zabawy, a dzieci ją uwielbiają, bo wosk syczy, a cień na ścianie za każdym razem wygląda inaczej. Da się ją zrobić tak, żeby nikt niczego nie przepowiadał: zgadujemy, co przypomina kształt, i wymyślamy o nim historię. Poniżej jest ta zabawa i dziewięć innych, a przedtem krótko o tym, kim był Andrzej, od którego wieczór ma nazwę.

Kiedy są andrzejki?

Andrzejki to wieczór 29 listopada, czyli wigilia święta św. Andrzeja Apostoła, które Kościół obchodzi 30 listopada. W obu najbliższych latach andrzejkowy wieczór wypada już w pierwszych dniach Adwentu, więc w wielu domach to raczej spokojny wieczór przy stole niż bal.

	2026	2027
Pierwsza niedziela Adwentu	29 XI (niedziela)	28 XI (niedziela)
Andrzejkowy wieczór	29 XI (niedziela)	29 XI (poniedziałek)
Święto św. Andrzeja	30 XI (poniedziałek)	30 XI (wtorek)

Kim był święty Andrzej?

Jeden z dwóch pierwszych, którzy poszli za Jezusem. Andrzej był uczniem Jana Chrzciciela. Gdy Jan wskazał na Jezusa słowami „Oto Baranek Boży”, dwaj jego uczniowie poszli za Nim. Jezus zapytał: „Czego szukacie?”, a potem powiedział: „Chodźcie, a zobaczycie”. Jednym z tych dwóch był Andrzej (J 1,35–40) Pismo.

Ten, który przyprowadza. Andrzej najpierw poszedł do brata i powiedział mu: „Znaleźliśmy Mesjasza”. „I przyprowadził go do Jezusa” (J 1,41–42) Pismo. Tym bratem był Szymon, któremu Jezus nadał imię Piotr. Andrzej robi to w Ewangelii jeszcze dwa razy: przy rozmnożeniu chleba zauważa chłopca, który „ma pięć chlebów jęczmiennych i dwie ryby” (J 6,8–9), a gdy Grecy chcą zobaczyć Jezusa, idzie z Filipem, żeby Mu to powiedzieć (J 12,20–22) Pismo.

Rybak z Betsaidy. Jezus spotkał Szymona i Andrzeja nad Jeziorem Galilejskim, „jak zarzucali sieć w jezioro; byli bowiem rybakami”, i powiedział: „Pójdźcie za Mną, a uczynię was rybakami ludzi” (Mt 4,18–19) Pismo.

Krzyż w kształcie X. Według tradycji Andrzej zginął na krzyżu w Patras w Grecji. Że był to krzyż ukośny, mówi tradycja, a Catholic Encyclopedia zaznacza, że świadectwa tego kształtu pochodzą dopiero z XIV wieku tradycja. Ta sama encyklopedia podaje, że jako głównego patrona czczą go Rosja i Szkocja. Biały krzyż w kształcie X na niebieskim tle to flaga Szkocji; opowieść o królu, który zobaczył taki znak na niebie przed bitwą, Britannica nazywa wprost apokryfem, a pierwsze pewne użycie znaku datuje na 1286 rok. Więcej o nim jest na stronie św. Andrzeja.

Gotowe zdania dla dziecka

3–6 lat: „Andrzej był rybakiem. Kiedy poznał Pana Jezusa, pobiegł po swojego brata i powiedział: chodź, pokażę ci Kogoś ważnego”.

7–12 lat: „Andrzej był jednym z dwóch pierwszych uczniów, którzy poszli za Jezusem, i od razu przyprowadził do Niego brata, Piotra. W Ewangelii jest ten, który przyprowadza innych do Jezusa. Wróżby wzięły się z ludowego zwyczaju, a nie z jego życia”.

Skąd się wzięły wróżby andrzejkowe?

Z dawnej wsi, nie z Ewangelii. W wigilię św. Andrzeja wróżyły panny, bo chciały wiedzieć, czy i za kogo wyjdą za mąż; kawalerowie robili to wcześniej, w wigilię św. Katarzyny, 24 listopada. Według Muzeum w Radomiu zwyczaje te pojawiają się w polskich tekstach w XVI wieku, a katarzynki zanikły w połowie XIX wieku historia.

Muzeum Historii Polski opisuje, jak to wyglądało: roztopiony wosk, czasem cynę albo ołów, lano „przez dziurkę od klucza na zimną wodę w misce”, a potem odczytywano cień zastygłej figury. Panny ustawiały też buty jeden za drugim w stronę drzwi, a ta, której but pierwszy dotknął progu, miała pierwsza wyjść za mąż. Dawniej traktowano to poważnie; dziś, jak piszą oba muzea, to raczej zabawa i towarzyskie spotkanie.

Co Kościół mówi o wróżbach?

Katechizm mówi o tym w dwóch punktach. Najpierw o postawie: „właściwa postawa chrześcijańska polega na ufnym powierzeniu się Opatrzności w tym, co dotyczy przyszłości, i na odrzuceniu wszelkiej niezdrowej ciekawości w tym względzie” (KKK 2115). Potem wprost:

„Należy odrzucić wszystkie formy wróżbiarstwa: odwoływanie się do Szatana lub demonów, przywoływanie zmarłych lub inne praktyki mające rzekomo odsłaniać przyszłość […]. Korzystanie z horoskopów, astrologia, chiromancja, wyjaśnianie przepowiedni i wróżb, zjawiska jasnowidztwa, posługiwanie się medium są przejawami chęci panowania nad czasem […]” (KKK 2116, tekst polski; wersja angielska na vatican.va).

Nie chodzi o to, żeby straszyć dzieci woskiem ani patrzeć krzywo na sąsiadów, którzy robią andrzejki z wróżbami. Wystarczy odjąć od zabawy jedną rzecz, czyli przepowiadanie, a zostawić resztę: wspólny wieczór, śmiech, ciemny pokój i latarkę. Dziecku można to powiedzieć tak: „Przyszłości nie wyczytamy z wosku. Tę sprawę zostawiamy Panu Bogu, a my zgadujemy, co widać”.

10 zabaw na andrzejki bez wróżenia

Zabawa	Wiek	Co potrzebne	Jak
Woskowe zgadywanki	7–12 (młodsi patrzą)	świeczka, klucz, miska zimnej wody, latarka	Dorosły leje wosk przez ucho klucza do wody. Wszyscy mówią, co przypomina figura, i wymyślają o niej krótką historię. Kształt mówi, co widzimy, a nie co się stanie.
Teatr cieni	3–12	figurki z wosku lub z ciastoliny, latarka	Figurki rzucają cień na ścianę, dzieci układają z nich bajkę. Maluchy robią figurki z ciastoliny, bez ognia.
Kogo przyprowadzisz?	4–12	kartki, kredki	Jak Andrzej przyprowadził Piotra: każdy rysuje zaproszenie dla kogoś, kogo chciałby przyprowadzić na niedzielny obiad, i w tygodniu je wręcza.
Przewodnik po ciemku	5–12	chusta na oczy	Jedno dziecko ma zasłonięte oczy, „Andrzej” prowadzi je słowami do celu w pokoju. Potem zamiana.
Rybacy ludzi	3–9	papierowe rybki ze spinaczem, patyk z magnesem	Łowimy rybki; na każdej jest pytanie o Andrzeja albo o apostołów. Kto złowi, odpowiada.
Wyścig butów	3–8	buty wszystkich domowników	Ustawiamy buty od ściany do drzwi. Czyj pierwszy przekroczy próg, ten wybiera następną zabawę. Nic więcej nie oznacza.
Polowanie na iksy	4–9	kartka, niebieski papier, biała taśma	Szukamy w domu kształtów X (krzesło, okno, sznurówki), potem robimy flagę Szkocji z krzyżem św. Andrzeja.
Pięć chlebów i dwie ryby	4–12	taca, 7–10 drobnych przedmiotów, ściereczka	Andrzej zauważył chłopca z chlebami. Patrzymy na tacę 30 sekund, zakrywamy, dorosły zabiera jedną rzecz. Czego brakuje?
Kubki na Adwent	3–12	kubki, karteczki	Zamiast wróżby spod kubka losujemy dobry uczynek na pierwszy tydzień Adwentu.
Chodźcie, a zobaczycie	4–10	strzałki z papieru	Podchody po domu do ukrytego podwieczorku. Hasło na start to słowa Jezusa do Andrzeja (J 1,39).

Pomysły na dalsze adwentowe wieczory są w tekście Adwent z dzieckiem.

Wosk i ogień: zasady

• Wosk topi i leje tylko dorosły. Dzieci stoją po drugiej stronie stołu, a nie przy łokciu.
• Stabilny stół, pod spodem stara cerata, obok nic łatwopalnego: serwetki, firanki, papierowe ozdoby.
• Długie włosy związane, rękawy podwinięte.
• Świeczki nigdy bez nadzoru. Straż pożarna radzi trzymać je z dala od łatwopalnych materiałów i rozważyć świece LED (KM PSP w Łodzi). Do teatru cieni wystarczy latarka.
• Dla 3–6-latków zabawa bez ognia: figurki z ciastoliny i latarka.
• Gdyby dziecko się oparzyło: polewaj miejsce chłodną, nawet letnią wodą przez kilka minut. Bez lodu, masła i kremów, pęcherzy nie przekłuwaj. Gdy pojawi się pęcherz, idź do lekarza, przy dużej powierzchni dzwoń pod 112 (Serwis Zdrowie PAP).

Lista na andrzejkowy wieczór

• świeczka, klucz z dużym uchem, miska zimnej wody
• latarka albo lampka LED
• ciastolina dla najmłodszych
• papierowe rybki, spinacze, patyk z magnesem
• kubki i karteczki z dobrymi uczynkami na Adwent
• stara cerata na stół
• krótka modlitwa na koniec: „Święty Andrzeju, módl się za nami”
• telefon do kogoś z rodziny, kto ma na imię Andrzej, bo 30 listopada ma imieniny

Kto chce pociągnąć temat, znajdzie w tekście o św. Andrzeju Boboli drugiego Andrzeja, polskiego jezuitę. Według jezuitów z jego sanktuarium urodził się 29 lub 30 listopada 1591 roku, czyli właśnie w andrzejki.

Stan na wrzesień 2026. Cytaty biblijne za Biblią Tysiąclecia, cytaty z Katechizmu za polskim wydaniem.